Τουρισμός; Ναι μεν, αλλά…

«Ο παθός μαθός», έτσι λέει ο απλό κόσμος, θεωρώντας ότι αυτός που έπαθε κάτι, απεκόμισε τη σχετική εμπειρία και έμαθε απ’ αυτό. Το ερώτημα, όμως, είναι: ισχύει αυτό πράγματι; Μαθαίνουμε εμείς, όσοι κατοικούμε σ’ αυτόν τον τόπο, απλοί πολίτες, πολιτικοί και διοικούντες, γεωργοί, αλιείς και κτηνοτρόφοι, έμποροι και επιχειρηματίες, ως λαός ολόκληρος, από τα λάθη μας;

Αν κρίνουμε από αυτά που συμβαίνουν κάθε τόσο και μας ξαφνιάζουν, μας βρίσκουν απροετοίμαστους και τελικά μας ταλαιπωρούν, φαίνεται ότι τα παθήματα μας δεν μας γίνονται και μαθήματα!

Έτσι, π.χ. βλέπουμε, με την κρίση λόγω κορονοϊού, το κράτος να τρέχει να προλάβει ένα ντόμινο από «κανόνια» που θα συμπαρέσυρε στην πτώχευση δεκάδες επιχειρήσεις, γιατί ακόμη εξακολουθούμε να επιτρέπουμε να διακινούνται μεταχρονολογημένες επιταγές¹, παρά τα όσα είδαμε να συμβαίνουν στην άλλη, την εντελώς πρόσφατη, την οικονομική εκείνη τη φορά κρίση.

Βλέπουμε επίσης, παρά την οδυνηρή εμπειρία που είχαμε με την τρομακτική έκρηξη της ανεργίας, που από 7,8% το 2008² εκτινάχθηκε στο απίστευτο 27,5% το 2013, σημαντικό μέρος³ της οποίας οφείλεται στην υποχώρηση στο διάστημα αυτό κατά 24% περίπου της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας του τομέα των Υπηρεσιών, ο τομέας αυτός να διατηρεί από το 2008 μέχρι και το 2018 ένα ποσοστό συμμετοχής στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ ή GDP) της χώρας, που κυμαίνεται από 71 έως 73% περίπου⁴, όταν η συμμετοχή του Πρωτογενούς Τομέα στο ΑΕΠ, γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία κ.λπ., αλλά και της Βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας και των κατασκευών να εξακολουθούν να αποτελούν μόνο το 4% και 13% περίπου αυτού αντίστοιχα.

Έτσι, βλέπουμε και τον Τουρισμό να έχει καταλάβει κυρίαρχη θέση στις προτεραιότητες μας και, αντί να αποτελεί το αναγκαίο συμπλήρωμα του Πρωτογενούς και Δευτερογενούς Τομέα παραγωγής, να τους έχει καταστήσει στη συνείδηση μας, αλλά και στη πραγματικότητα, παρίες και φτωχούς του συγγενείς, μέχρι βέβαια που ήρθε η κρίση, της πανδημίας αυτή τη φορά, για να καταλάβουμε(;) τη σημασία τους, να μην τρέχουμε στους φούρνους και στα super markets, λέγοντας το ψωμί ψωμάκι και αναζητώντας τρόφιμα, και να αντιληφθούμε το ότι άλλος είναι στην κυριολεξία το κυρίως πιάτο και άλλος το… επιδόρπιο⁵!

Βάζοντας λοιπόν καλά στο μυαλό μας ότι, εάν δεν υπάρχει ένας στιβαρός Πρωτογενής και Δευτερογενής Τομέας, θα παίζουμε κάθε τόσο «ρώσικη ρουλέτα», ας δούμε τι μπορεί και πρέπει βασικά να γίνει στον Τουριστικό κλάδο, ώστε να ξεπεράσει τα δομικά του προβλήματα και να μπορεί στο μέλλον να στέκει καλύτερα στα πόδια του, παίζοντας τον ρόλο που πραγματικά πρέπει να έχει και όχι αυτόν που στηρίζουμε όλες τις ελπίδες μας και έρχεται να μας σώσει, ως ο από μηχανής Θεός.

Ουκ εν τω πολλώ το ευ ή όταν τα νούμερα απλώς… ευημερούν!

Τα νούμερα συχνά μας εντυπωσιάζουν. Και, αν μείνουμε απλώς σε εντυπώσεις, μικρό θα’ λεγε κανείς το κακό. Αν όμως αυτά μας οδηγούν σε λάθος συμπεράσματα και επακόλουθες ενέργειες, τότε τα πράγματα γίνονται σοβαρά έως καταστροφικά.

Το πάθαμε με την οικονομική κρίση του 2008, που νομίζαμε μέχρι τότε, βλέποντας ρυθμούς ανάπτυξης⁶ κοντά στο 4% και τις Τράπεζες να σε κυνηγούν να σου δώσουν κανένα δάνειο, οποιοδήποτε, ότι πλουτίσαμε ξαφνικά και το χρήμα, το δανεικό βέβαια, έτρεχε και στα… πεζοδρόμια!

Το πάθαμε και τώρα που, βλέποντας το κύμα των τουριστών να μεγαλώνει αυτά τα χρόνια, ξεχάσαμε να εξετάσουμε γιατί συνέβαινε αυτό, δεν γυρίσαμε, παρασυρμένοι από το μέγεθος του, να δούμε ποιο ήταν το πραγματικό μας όφελος, συγκρίνοντας παλαιότερα στοιχεία με τα πρόσφατα, όπου η πιο προσεκτική εξέταση των στοιχείων θα μας έδειχνε ότι τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι, όπως φαίνονται⁷.

Έτσι, πάνω στον ενθουσιασμό μας, θολωμένοι από τα εκατομμύρια των τουριστών που ήρθαν στη χώρα μας και προσδοκώντας ακόμα μεγαλύτερα, ξεχάσαμε ότι σ’ αυτό μπορεί να συνέβαλε και το τι συνέβη, και σε σημαντικό βαθμό συμβαίνει ακόμη τώρα, στους άλλους δημοφιλείς γειτονικούς μας τουριστικούς προορισμούς, δηλαδή Τουρκία και Αίγυπτο⁸ (πολεμικές συγκρούσεις, τρομοκρατικές ενέργειες, εσωτερικές διαμάχες, κ.λπ.)

Και, το κυριότερο, δεν αφήσαμε καθόλου να περάσει από το μυαλό μας τι θα συνέβαινε, αν το κύμα αυτό των τουριστών σταματούσε για κάποιο λόγο και ερχόταν νηνεμία. Ξεχάσαμε, έτσι, ότι ο Τουρισμός είναι ένα ιδιαίτερα ευπαθές προϊόν που επηρεάζεται εύκολα, ιδιαίτερα εάν στηρίζεται κατά μεγάλο μέρος στο σλόγκαν «ήλιος και θάλασσα», από τις τιμές του ανταγωνισμού, τις προσφερόμενες υπηρεσίες, τις κάθε λογής κρίσεις, εξωτερικές και εσωτερικές, αλλά και ένα πλήθος από άλλους αστάθμητους παράγοντες⁹.

Ξεκινώντας από τα βασικά ή βάζοντας τα πράγματα στη θέση τους

Ο Τουρισμός ανήκει στον Τριτογενή Τομέα παραγωγής, αυτόν που περιλαμβάνει την παροχή υπηρεσιών. Για την ύπαρξη του όμως, πέρα από αυτά που μπορεί να προσελκύσουν τον επισκέπτη, φυσικές ομορφιές, αρχαιότητες, μουσεία, υγιεινό κλίμα κ.λπ., είναι αναγκαία η ύπαρξη και των δύο άλλων Τομέων, του Δευτερογενούς, που αναλαμβάνει την επεξεργασία και μεταποίηση των πρώτων υλών, και βέβαια του Πρωτογενούς, που παρέχει αυτές τις πρώτες ύλες, εκτός, βέβαια, εάν θεωρούμε ότι η ολόκληρη η χώρα είναι κυρίως ένα τεράστιο χρηματοοικονομικό κέντρο, ένα City Λονδίνου, ας πούμε, οπότε θα μπορούσε, ίσως λέμε, να επιλέξει να εισάγει σχεδόν τα πάντα.

Επειδή, όμως, σίγουρα δεν είμαστε μια τέτοια χώρα, και ούτε πρόκειται, θα πρέπει αρχικά να ξεκινήσουμε, ως καλοί νοικοκυραίοι και νοικοκυρές, από τα βασικά, αυτά που έχουμε και δεν τους δίνουμε σημασία, τουλάχιστον τόση όσο χρειάζεται, για να δούμε που βρισκόμαστε και τι μπορεί ή πρέπει να κάνουμε και μετά να πάμε και παρακάτω. Έχουμε λοιπόν:

Πρωτογενής Τομέας - Μεταποίηση και μοντέλο «Τσιόδρα»

Εδώ, τι να πει κανείς; Είναι σαν να έχεις το καλύτερο αδαμαντωρυχείο και είτε να το αφήνεις αναξιοποίητο ή να πουλάς τα διαμάντια ακατέργαστα! Η αλήθεια είναι, βέβαια, ότι χρόνια τώρα έχουν μαζευτεί πολλά, πάρα πολλά θέματα, που στην κυριολεξία πνίγουν τους Τομείς αυτούς και όσους μ’ αυτούς ασχολούνται.

Είναι θέματα που έχουν να κάνουν, για να αναφερθούμε μόνο στη γεωργοκτηνοτροφική παραγωγή¹⁰, μιας και το θέμα είναι τεράστιο, κυρίως με τον μικρό κλήρο, τις μικρές μονάδες και την, ως αποτέλεσμα αυτών, μικρή παραγωγικότητα και παραγωγή, που αναπόφευκτα υφίσταται την εκμετάλλευση των παραγωγών από αρκετούς εμπόρους. Έχουμε, όμως, και τις «ελληνοποιήσεις» εισαγόμενων προϊόντων, την πάντοτε παρούσα γραφειοκρατία και βέβαια την έλλειψη συστηματικής φροντίδας του κράτους, που με συνεργασία όλων των εμπλεκομένων, κρατικοί και πανεπιστημιακοί φορείς, θα έπρεπε όχι μόνο να επεμβαίνει, όταν τα προβλήματα έχουν γιγαντωθεί και η κατάσταση έχει φτάσει στο απροχώρητο, αλλά να σκύβει συνεχώς και με προσοχή πάνω στους κλάδους αυτούς, για να τους βοηθά αποτελεσματικά και κυρίως να τους καθοδηγεί.

Αντ΄ αυτού έχουμε τους πολιτικούς που υπόσχονται πολλά πριν και τα ξεχνούν αμέσως μετά, έχουμε τις επιδοτήσεις που αντί για εργαλείο μετασχηματισμού και ανάπτυξης του κλάδου έγιναν στο παρελθόν(;) αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης και κάθε λογής «καμπαρεσκορπισμάτων», μέχρι βέβαια που οι «κουτόφραγκοι» ανακάλυψαν ότι οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις ήταν μεγαλύτερες από την έκταση όλης της χώρας και τα αμνοερίφια πιο πολλά από τα… μυρμήγκια, έχουμε τέλος(;) και την απαξίωση των Συνεταιρισμών που, αφού τάισαν καλά τους κάθε λογής κομματικούς εγκάθετους, χρεοκόπησαν, αφήνοντας σε Τράπεζες και στο κράτος, δηλαδή εμάς τους υπόλοιπους, να πληρώσουν τα σπασμένα!

Για να μην τα βλέπουμε, όμως, όλα μαύρα, δεν πρέπει να μην αναφέρουμε ότι έχουν γίνει και αξιόλογες προσπάθειες από κάποιους παραγωγούς και μικρούς Συνεταιρισμούς στην αξιοποίηση ή/και καθετοποίηση της παραγωγής, όπως στο κρασί, στο λάδι, στα ροδάκινα, στα κεράσια, στον κρόκο, στη μαστίχα και αρκετά άλλα καθώς και τη στροφή σε σύγχρονες αλλά κερδοφόρες καλλιέργειες, π.χ. ακτινίδια, χωρίς να ξεχνάμε, βέβαια, και τις πολύ αξιόλογες βιομηχανικές μονάδες στην παραγωγή τυποποιημένων γαλακτομικών προϊόντων.

Είναι όμως αυτό αρκετό; Έχουν γενικά τη στήριξη του κράτους; Την απάντηση τη δίνει η αύξηση του ΦΠΑ στο 24% (πού λέτε;) στο… κρασί (πρέπει να είμαστε εντελώς ανόητοι ή κάποιοι που κυκλοφορούν ακόμη ελεύθεροι θα έπρεπε να είναι για.. δέσιμο), τη δίνει όταν δεχτήκαμε σχεδόν αδιαμαρτύρητα την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλέπε βιομηχανικής Γερμανίας) να σταματήσουν οι εξαγωγές γεωργικών προϊόντων στη Ρωσία και μας έμεινε όλη η παραγωγή ροδάκινων να… την κοιτάμε, τη δίνει και η συμμετοχή στο ΑΕΠ της χώρας που πασχίζει να ξεπεράσει (προσοχή, συνολικά όμως) στον Πρωτογενή Τομέα μόλις το 4% και στον Δευτερογενή το 13% (μπράβο μας!)

Τι μέλλει λοιπόν γενέσθαι; Την απάντηση την έδωσε η ίδια η κρίση με τον κορονοϊό, την έδωσε το μοντέλο «Τσιόδρα»! Σύσταση μιας επιτελικής ομάδας που θα απαρτίζεται από καθηγητές Γεωργικών Πανεπιστημίων και άλλων σχετικών Σχολών και μιας δεύτερης που θα απαρτίζεται από τεχνοκράτες και ανθρώπους της αγοράς, όπου η πρώτη θα καθορίζει το τι, πού και πώς πρέπει να παραχθεί και η δεύτερη κυρίως το πού και πώς πρέπει να συσταθούν και οργανωθούν αντίστοιχα μεγάλες, καθετοποιημένες όμως, και βιώσιμες συνεταιριστικές μονάδες¹¹ που, ξεκινώντας από την παραγωγή και φτάνοντας έως τη μεταποίηση και διάθεση, θα αξιοποιούν στο έπακρο τον πλούτο της ελληνικής γης και το σχεδόν μοναδικό κλίμα της χώρας, παράγοντας ποιοτικά προϊόντα¹² που θα καλύπτουν μεν τις ανάγκες της ελληνικής αγοράς, θα στοχεύουν όμως και στις ξένες, όπου εκεί, όπως και να το κάνουμε, το μέγεθος (της εταιρίας) πραγματικά μετράει.

Θα αναρωτηθείτε, βέβαια: Και ο ρόλος του κράτους; Ασφαλώς και υπάρχει και είναι όχι μόνο σημαντικός, αλλά και καθοριστικός, αφού για να επιτύχει το παραπάνω εγχείρημα θα πρέπει να βρίσκεται υπό την εποπτεία του κράτους, ώστε να πεισθούν αυτοί που θα συμμετάσχουν και κυρίως οι ιδιοκτήτες μικρών γεωργικών κλήρων και κτηνοτροφικών μονάδων, που αποτελούν άλλωστε και την πλειονότητα, ότι δεν πιάστηκαν για μια ακόμη φορά κορόιδα, όπου άλλος έχασκε και… άλλος έφαγε!

Ο ρόλος όμως του κράτους δεν πρέπει να σταματά εδώ· πρέπει να δείχνει ότι νοιάζεται πραγματικά να επιτύχει η προσπάθεια αυτή, κάνοντας ό,τι μπορεί για να μην επιβαρύνεται το κόστος παραγωγής, βλέπε υπέρμετρη φορολογία, κόστος καυσίμων και λιπασμάτων, μεταφορικά, κόστος δανεισμού κ.λπ., να υποστηρίζει συνεχώς προωθητικές ενέργειες για την κατανάλωση ελληνικών προϊόντων στο εσωτερικό (είδαμε πώς αυτό γίνεται με την επιδημία του κορονοϊού) και τη διάδοση τους στο εξωτερικό (ενεργός ο ρόλος εδώ του υπουργείου Εμπορίου και Εξωτερικών, με τη ουσιαστική όμως δραστηριοποίηση και των εμπορικών ακολούθων στις Πρεσβείες), και βέβαια οι εκάστοτε υπουργοί και υφυπουργοί να ακούνε τις εισηγήσεις των ειδικών, προχωρώντας στις σχετικές νομοθετικές ή άλλες ρυθμίσεις που χρειάζονται για την υλοποίηση των εισηγήσεων αυτών και την προστασία της παραγωγής.

Ουσιαστικά λοιπόν μιλάμε για τη δημιουργία Clusters, όπου επαγγελματικές ενώσεις παραγωγών, Πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιμελητήρια και το ίδιο το κράτος συνεργάζονται για την επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης στον τομέα αυτό, ώστε να συνδυάζεται αρμονικά η παραγωγικότητα με την καινοτομία.

Τουρισμός: Επάνοδος στην πραγματικότητα

Στα προηγούμενα καταδείχθηκε ότι η γιγάντωση του τουριστικού ρεύματος στη χώρα μας δεν συμβαδίζει αναγκαστικά στην κατ’ αναλογία συμμετοχή του στο ΑΕΠ της. Ενέχει όμως επιπλέον και ένα μεγάλο κίνδυνο· να στρέφονται ολοένα και μεγαλύτερες επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα στη δημιουργία των αναγκαίων υποδομών για τη φιλοξενία και εστίαση των τουριστών αυτών, αποστερώντας όχι μόνο χρήματα από άλλους τομείς της οικονομίας, αλλά αφήνοντας όσους χωρίς μέτρο επενδύουν στον τομέα αυτό κυριολεκτικά ξεκρέμαστους και καταχρεωμένους στις Τράπεζες, όταν το ρεύμα αυτό ανακοπεί ή ακόμα χειρότερα, όπως τώρα, κινδυνεύει να μηδενιστεί.

Έτσι, το να επικαλούμαστε το κράτος, που είναι δηλαδή όλοι εμείς, να τρέξει να βοηθήσει δεν αποτελεί λύση, γιατί προκύπτουν αναπόφευκτα τα εξής ερωτήματα: Εντάξει, αλλά πόσο και μέχρι πότε;

Τι μέλει λοιπόν γενέσθαι; Η πρώτη απάντηση δόθηκε ήδη παραπάνω: Βαθμιαία στροφή στον Πρωτογενή και Δευτερογενή Τομέα, ώστε να υπάρχει μια στέρεη βάση που επιτέλους, ό,τι και να γίνει, απευθύνεται σε 10 εκατ. τουλάχιστον πελάτες, τους κατοίκους αυτής της χώρας!

Και τον Τουρισμό; Να τον ξεχάσουμε; Όχι βέβαια, αρκεί να κάνουμε όλα αυτά που πρέπει, ώστε να πατά και αυτός σε μια πιο στέρεη βάση, ξεπερνώντας τα δομικά του προβλήματα, και να τον έχουμε θέσει στη σωστή του διάσταση, μην ξεχνώντας ότι αποτελεί το… επιδόρπιο και όχι το κυρίως πιάτο. Έτσι, υπάρχουν αρκετά πράγματα που προτείνονται να γίνουν, ώστε οι ξενοδόχοι και εστιάτορες να μην κάθονται κάθε τόσο μπροστά στα άδεια δωμάτια και τραπέζια περιμένοντας τους… βαρβάρους, χρησιμοποιώντας, μεταφορικά βέβαια, τον τίτλο του ποιήματος του Καβάφη.

Προτείνεται λοιπόν:

♦   Στροφή, κατά προτεραιότητα, στον θεματικό και ηλικιακό Τουρισμό

Αυτός μπορεί να είναι κυρίως αφενός ο ιατρικός, ιαματικός και θρησκευτικός Τουρισμός και αφετέρου αυτός που απευθύνεται σε ηλικιωμένους και συνταξιούχους. Αυτοί οι κλάδοι μπορεί να αποτελέσουν μία στέρεη και όχι ευκαιριακή βάση επισκεπτών της χώρας που μπορεί να επεκτείνουν σημαντικά την τουριστική περίοδο, ειδικά την Άνοιξη και το Φθινόπωρο. Ιδιαίτερη μάλιστα προσοχή χρειάζεται να δοθεί στην ομάδα των ηλικιωμένων και συνταξιούχων που, αναζητώντας ένα όμορφο, ηλιόλουστο και ήμερο τόπο, με μια ποικιλία από εκλεκτά διατροφικά προϊόντα, μπορεί να επιλέξουν να ενοικιάσουν ένα διαμέρισμα για μεγάλο χρονικό διάστημα ή ακόμα και να το αγοράσουν, μένοντας πλέον ως μόνιμοι κάτοικοι στη χώρα. Βασικό στοιχείο, όμως, για την προσέλκυση αυτής της ομάδας είναι η ύπαρξη ιατρικής φροντίδας όπου και όταν χρειαστεί. Το μάθημα με τον κορονοϊό και την εμπέδωση του πόσο απαραίτητη είναι η ύπαρξη ενός καλού συστήματος Υγείας ελπίζουμε να μην ξεχαστεί!

♦   Ας προσέξουμε και τον εναλλακτικό Τουρισμό, περιπατητικό και αρχαιολογικό

Η Ελλάδα δεν είναι μόνο ήλιος και θάλασσα. Έχει πανέμορφα βουνά που χαίρεσαι να περπατάς στις διαδρομές - μονοπάτια που υπάρχουν. Χρειάζεται, όμως, να στρέψουμε περισσότερο την προσοχή μας σ’ αυτά, να τα φροντίσουμε και να τα αξιοποιήσουμε. Αν δούμε πώς έχουν αξιοποιήσει περιπατητικές διαδρομές στη Νέα Ζηλανδία, την Ισπανία αλλά και αλλού και πόσο κόσμο προσελκύουν θα μας φύγουν… τα σαγόνια. Αυτό το είδος Τουρισμού δεν θα αξιοποιήσει μόνο ένα συνεχώς διογκούμενο κίνημα ανθρώπων που θέλουν να περπατήσουν και αναζητούν την επαφή με τη φύση, αλλά θα δώσει ζωή και στα διάσπαρτα ορεινά μας χωριά που αργοσβήνουν, αφού οι νέοι τα εγκαταλείπουν, αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες, όχι όμως και ποιότητα ζωής, στις πόλεις.

Στον τομέα αυτόν έρχεται να συμβάλλει και το Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ» που σχεδιάζει και προτείνει ολιστικά προγράμματα πολιτιστικού τουρισμού (πολιτιστικές – περιβαλλοντικές διαδρομές και αρχαιολογικά πάρκα), για τη σύνδεση των μνημείων της χώρας με την τοπική επιχειρηματικότητα και την παραγωγή του Πρωτογενούς τομέα της. Ας το στηρίξουμε.

♦   Γαστρονομικός Τουρισμός ή όταν η «μυωπία» βλάπτει σοβαρά… το τουριστικό μας προϊόν!

Αλήθεια, τι έρχεται στο νου μας όταν σκεπτόμαστε ένα ταξίδι στη Γαλλία; Σίγουρα, μια επίσκεψη στο μουσείο του Λούβρου και στον πύργο του Άιφελ, μια βόλτα στον Σηκουάνα και στη Μονμάρτρη και βέβαια ένα ποτήρι γαλλικό κρασί με τουλάχιστον μια ποικιλία γαλλικών τυριών. Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για την Ιταλία. Όταν όμως η σκέψη μας πάει στην Ελλάδα τότε έρχονται στο νου κυρίως γαλάζια νερά και ήλιος. Άντε να βάλουμε και την Ακρόπολη, κάποια αρχαία και την παραλία με το ναυάγιο στη Ζάκυνθο. Και η περίφημη Μεσογειακή κουζίνα; Έ, αυτή πάει πίσω, τόσο πίσω που σχεδόν δεν φαίνεται!

Κι όμως, ο γαστρονομικός τουρισμός, αυτός δηλαδή που οι ταξιδιώτες επιδιώκουν να βιώσουν μοναδικές γαστρονομικές εμπειρίες, είναι μια εναλλακτική μορφή τουρισμού, όπου ο ταξιδιώτης γνωρίζει τον τόπο που επισκέπτεται καλύτερα μέσα από τις διατροφικές παραδόσεις, συνταγές και γεύσεις, αποτελώντας μια από τις μεγαλύτερες τάσεις στον χώρο του τουρισμού παγκοσμίως. Επιβάλλεται λοιπόν τα ξενοδοχεία, και όχι μόνο, να κατανοήσουν καλά αυτό και να προβάλουν με κάθε τρόπο την τοπική γαστρονομία και τις συναφείς επιχειρήσεις στους πελάτες τους (προβολή τοπικών προϊόντων, παροχή και επίδειξη παρασκευής τοπικών φαγητών, επισκέψεις σε οινοποιεία, τυροκομία, γεωργικές και κτηνοτροφικές μονάδες και συνεταιρισμούς). Το παράδειγμα το έδωσε, με εξαιρετικά αποτελέσματα, μια από τις μεγαλύτερες, ωραιότερες και πολυτελέστερες ξενοδοχειακές μονάδες της χώρας, το «Κόστα Ναβαρίνο». Ας ακολουθήσουν και άλλες.

♦   Συνεδριακός και καλλιτεχνικός Τουρισμός

Τι πιο δελεαστικό από το να συμμετάσχει κανείς σε ένα συνέδριο, απολαμβάνοντας παράλληλα ένα θαυμάσιο κλίμα, ένα μπανάκι στην κοντινή οργανωμένη παραλία, πραγματικά μεσογειακή κουζίνα, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και, εάν ο χρόνος το επιτρέπει, ένα ολιγοήμερο πέρασμα από κάποιο από τα Ελληνικά νησιά; Εδώ χρειάζεται, όμως, πραγματικά η σύμπραξη του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα, ώστε ο πρώτος να φροντίσει για την εμφάνιση και καθαριότητα της πόλης (το πετάω ότι θέλω, όπου θέλω καθώς και το μουτζούρωμα των πάντων από κάθε λογής ηλίθιους πρέπει επιτέλους να σταματήσει. Ακούει κανείς;), για τις μετακινήσεις (συχνότητα δρομολογίων και ποιότητα συγκοινωνιακών μέσων και κυρίως ταξί) καθώς και την ύπαρξη και διεθνή προβολή των καλλιτεχνικών εκδηλώσεων και ο δεύτερος για την όσο το δυνατόν καλύτερη διαμονή των συνέδρων και οργάνωση της παραμονής τους, με συνεργασία με τα καλύτερα τουριστικά πρακτορεία και εστιατόρια. Είναι ο τομέας εκείνος που πραγματικά ισχύει πάλι «ουκ εν τω πολλώ το ευ»!

Εδώ, μιας και αναφέραμε τις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, ας κοιτάξουμε πάλι, με την προσοχή που αξίζει, την υποστήριξη των ξένων κινηματογραφικών παραγωγών στο τόπο μας, ένα τόπο που προσφέρεται ιδιαίτερα για κάτι τέτοιο, όχι μόνο λόγω της φυσικής και κάθε είδους ομορφιάς του, αλλά και του ήπιου κλίματος. Ο τομέας αυτός μπορεί να είναι μια πηγή τεράστιας και εντελώς δωρεάν προβολής της χώρας αλλά και παράπλευρων εσόδων, που όμως τα γρανάζια της γραφειοκρατίας και ο προσανατολισμός στον ευκαιριακό Τουρισμό του έχουν βάλει του κόσμου τα εμπόδια και αντικίνητρα και τον έχουν πραγματικά αγνοήσει. Ας δούμε, για να αναφέρουμε μόνο το παράδειγμα της Νέας Ζηλανδίας, τι κάνει και πόσο κόσμο προσελκύει η μακρινή αυτή χώρα, για να δουν το μέρος και τα σκηνικά που γυρίστηκε η ταινία «Ο άρχοντας των δακτυλιδιών», τίποτε άλλο.

♦   Περιορισμός του ρόλου των μεσαζόντων στον Τουρισμό

Είναι η Ελλάδα μια περιθωριακή χώρα, μια χώρα χαμένη στο πουθενά που έχει ανάγκη κάποιον μεσάζοντα για να της φέρει επισκέπτες; Δεν μπορεί παρά να σου έρθει στο νου αυτό το ερώτημα, όταν βλέπεις την εξάρτηση που έχουν οι ξενοδοχειακές μονάδες από ξένους ταξιδιωτικούς ομίλους ή πρακτορεία που θεωρούνται κολοσσοί(;) στον χώρο διακίνησης τουριστών. Η δικαιολογία είναι αυτό που είπαμε και στην αρχή: Φέρτε μου κόσμο, πολύ κόσμο και ας βάζω εγώ τα πάντα, ας έχω χρεωθεί στις Τράπεζες, ας μου μένουν τελικά μόνο τόσα που δεν φτάνουν ούτε για φιλοδώρημα! Δεν πειράζει, στείλε μου εσύ κόσμο να γεμίζω τα δωμάτια και θα βρω και μερικά κορόιδα, Έλληνες βέβαια, να τους χρεώσω τα πολλαπλάσια για να βγάλω τα σπασμένα.

 Τι να πεις; «νταβατζιλίκι» του κερατά από τη μια πλευρά και φτύσιμο του δικού μας, του Έλληνα, από την άλλη! Φταίνε όμως μόνο οι ξενοδόχοι; Μήπως φταίει ο ραγιαδισμός μας που, ως κράτος και ιδιώτες, δεν φροντίσαμε να φτιαχτεί ένα cluster, τουριστικό αυτή τη φορά, που, με τη συνεργασία των τοπικών μεγάλων και αξιόπιστων ταξιδιωτικών πρακτορείων, των ξενοδόχων (ΣΕΤΕ), των αεροπορικών εταιριών (της δικής μας όπου είναι δυνατόν) αλλά και των ναυτιλιακών και τη συνδρομή και υποστήριξη του κράτους (Υπουργείο Τουρισμού), θα εξασφάλιζε αξιόπιστα και με λογικό κόστος τη μεταφορά και διαμονή τουριστών στη χώρα μας, χωρίς μεσάζοντες, αφήνοντας όλους κερδισμένους με ένα λογικό περιθώριο κέρδους; Απλό; Και βέβαια, αρκεί βέβαια να απορρίψουμε την αντίληψη: «κόσμος να ‘ναι, ό,τι να ‘ναι και όπως να ‘ναι», περιμένοντας νομοτελειακά το πότε ο τελευταίος χρεοκοπημένος ξενοδόχος και μαγαζάτορας… θα κλείσει την πόρτα!

♦   Με το airbnb τι γίνεται;

Όχι, δεν ξεχάσαμε το airbnb, δηλαδή τα καταλύματα που νοικιάζονται μέσω αυτής της ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Υπάρχουν και αυτά. Και αυτά όμως έχουν πέσει στη παγίδα του μεσάζοντα, και αυτά έχουν χρεωθεί για να κάνουν την αναγκαία ανακαίνιση, και αυτά είχαν ανεβάσει τις τιμές στα ύψη, και αυτά έχουν μείνει τώρα, όπως και τα ξενοδοχεία, στον… άσσο!

Το ερώτημα είναι: Τελικά χρειάζεται να υπάρχουν το καταλύματα αυτά, αφού δρουν ανταγωνιστικά στα ξενοδοχεία και μάλιστα, πολλές φορές, με αδιαφανή και αθέμιτο τρόπο; Η απάντηση είναι: Ναι, χρειάζεται, υπό τη βασική προϋπόθεση ότι έρχονται να καλύψουν τη δυνατότητα διαμονής εκείνης της οικογένειας που το κόστος διαμονής της σε ξενοδοχείο είναι πραγματικά απαγορευτικό. Διαφορετικά κάνουν αθέμιτο ανταγωνισμό στα ξενοδοχεία.

Για τον σκοπό αυτό, όμως, πρέπει η τιμή κράτησης να είναι υψηλότερη κατά 50% τουλάχιστον ενός δωματίου ξενοδοχείου αντίστοιχης κατηγορίας με πρωινό, η διάρκεια ενοικίασης να μην ξεπερνά τις 90 ημερολογιακές ημέρες, εκ των οποίων οι 30 μόνο να είναι εντός της καλοκαιρινής περιόδου (Ιούνιος – Αύγουστος), τα καταλύματα αυτά να είναι δηλωμένα και τα παραστατικά ενοικίασης να καταχωρούνται στο Taxis. Διαφορετικά είτε θα υπάγονται, εάν βέβαια είναι δυνατόν, στην κατηγορία «Πανσιόν» είτε θα αναστέλλεται η άδεια λειτουργίας τους και θα επιβάλλονται τα σχετικά πρόστιμα. Έτσι όλοι, ξενοδόχοι, ιδιοκτήτες, τουρίστες, τοπικές κοινωνίες και το κράτος θα είναι ικανοποιημένοι. Όπως λένε, δεν γίνεται να τα θέλουμε όλα¹³, δηλαδή και τον σκύλο χορτάτο και την πίτα ολόκληρη!

Επίλογος

Έχουμε πει πολλές φορές ότι η κρίση, ή κάθε κρίση, είναι και μια ευκαιρία, μια ευκαιρία να τα βάλουμε κάτω, να δούμε τι και ποια δεν κάνουμε σωστά και να τα διορθώσουμε. Σε αυτό, ίσως, μπορεί να βοηθήσουν και τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω. Διαφορετικά μπορεί να περιμένουμε η κρίση να μην είναι τελικά τόσο καταστροφική, μήπως το 2021 δούμε να… πετιέται πάνω το πολυπόθητο και πολυαναμενόμενο, τόσον καιρό, ελατήριο της ανάπτυξης, πότε θα «πέσουν» λεφτά από την Ευρωπαϊκή Ένωση και να ευχόμαστε να μην πτωχεύσει και η TUI Group, οι Τράπεζες να μας δώσουν επ’ αόριστον αναβολή καταβολής των δανείων, το κράτος να αναλαμβάνει την όποια χασούρα και γενικά να υπάρχει πάντα ένας καλός Θεός, έστω και αν είναι αυτός… ο από μηχανής!

Σημειώσεις

1.   Και στο θέμα αυτό, όπως και σε τόσα άλλα, υπάρχει στο βιβλίο «Τικ-Τακ» μια ολοκληρωμένη, απλή και απόλυτα εφαρμόσιμη λύση, η οποία και τους επιχειρηματίες θα διευκολύνει στις συναλλαγές τους και την αποφυγή ενός ντόμινο από εταιρίες που θα κινδύνευαν να έρθουν σε δυσχερή οικονομική θέση, ακόμα και να χρεοκοπήσουν, θα αποτρέπει.

2.  Είναι το έτος που έκανε την εμφάνιση της η διεθνής οικονομική κρίση, όταν εμείς, κατά τα λεγόμενα του τότε πρωθυπουργού, θεωρούσαμε ότι η οικονομία μας ήταν πλήρως «θωρακισμένη», για να αποδειχθεί σε λίγο, 2009, το εντελώς αντίθετο και ότι στην κυριολεξία ονειροβατούσαμε!

3.   Αναλυτική κατάσταση της μείωσης της απασχόλησης ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας από το έτος 2008 έως το 2013 παρουσιάζεται σε μελέτη υπό τον τίτλο «Η ελληνική αγορά εργασίας στα χρόνια της κρίσης» (πίνακας 2).

4.  Αξίζει να σημειωθεί ότι μόνο οι κλάδοι του χονδρικού και λιανικού εμπορίου, των επισκευών οχημάτων και μοτοσικλετών, της μεταφοράς και αποθήκευσης, των υπηρεσιών παροχής καταλύματος και των υπηρεσίες εστίασης συμμετείχαν συνολικά, από το 1995 έως το 2019, κατά μέσο όρο με 22,5% στο εκάστοτε ΑΕΠ της χώρας.

5.   Βέβαια, με κανένα τρόπο δεν μπορεί να παραγνωριστεί η σημασία του Τουρισμού και η συμβολή του στο ΑΕΠ της χώρας, στην οικονομία όμως, όπως και σ’ όλους τους τομείς, πρέπει να υπάρχουν κάποιες σταθερές πάνω στις οποίες να οικοδομείς και να στηρίζεις όλα τα υπόλοιπα. Διαφορετικά, κτίζεις… πύργους στην άμμο!

6.    Εάν ψάξουμε, θα δούμε ότι μια μέθοδος υπολογισμού του ΑΕΠ μιας χώρας είναι και της συνολικής δαπάνης, όπου ανάμεσα στις τέσσερις συνιστώσες που τη συναποτελούν περιλαμβάνεται και η ιδιωτική κατανάλωση. Έτσι δεν πρέπει να μας εκπλήσσει ότι, ειδικά τον καιρό της αφθονίας του δανεικού χρήματος (2001-2007), είχαμε, και «κοκορευόμαστε» γι’ αυτό, κατά μέσο όρο ανάπτυξη 3,9%, διπλάσια σχεδόν αυτής των άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2,1%, ΕΕ15).

7.   Σύμφωνα με στοιχεία του ΣΕΤΕ η συνολική συμμετοχή του Τουρισμού, άμεση και έμμεση, στο ΑΕΠ της χώρας ήταν το 2018 στο 30,9%, ενώ το 2007 στο 17,5%. Επειδή όμως το ΑΕΠ της χώρας σε σταθερές τιμές του 2010 ήταν τα έτη αυτά 190.817 και 250.720 εκατ.€ αντίστοιχα, η πραγματική συνολική συμμετοχή του Τουρισμού στο ΑΕΠ σε εκατομμύρια € για τα έτη αυτά ήταν περίπου 58.962 και 43.876, δηλαδή η διαφορά δεν είναι τόσο μεγάλη όσο τα ποσοστά θέλουν να φαίνεται. Αυτό εξάλλου εξηγείται και από το γεγονός ότι η μέση κατά κεφαλή δαπάνη ήταν 520 € το 2018 σε σχέση με 700 € το 2007, αν και οι αφίξεις ήταν αντίστοιχα 30,1 και 16,2 εκατ., γεγονός που πρέπει από μόνο του να μας προβληματίσει σοβαρά.

8.   Στην Τουρκία και Αίγυπτο παρουσιάζονται σημαντικές μειώσεις επισκεπτών το 2016, της τάξης του 25% και 42% αντίστοιχα, σύμφωνα με στοιχεία του UNWTO, αν και παρουσίασαν ανάκαμψη τα επόμενα χρόνια, μέχρι τουλάχιστον και το 2018. Στην Ελλάδα πάλι, μετά μια σημαντική μείωση των επισκεπτών μεταξύ 2007 και 2010, παρατηρείται μια ραγδαία αύξηση από το 2013 μέχρι και το 2014 για να επανέλθουμε το 2017 και 18 σε αυξήσεις της τάξης του 10% ετησίως (στοιχεία ΣΕΤΕ).

9.   Το πλέον πρόσφατο αλλά και το πιο χαρακτηριστικό συμβάν, πέραν αυτού της κρίσης του κορονοϊού, ήταν αυτό της πτώχευσης του βρετανικού τουριστικού κολοσσού «Thomas Cook» που συμπαρέσυρε, φέρνοντας κυριολεκτικά στο χείλος της καταστροφής, πλήθος τουριστικών καταλυμάτων στην Κρήτη που ήταν άμεσα συνδεδεμένα μαζί του!

10.   Στον πρωτογενή Τομέα υπάγονται, βέβαια, ακόμη και οι εξορύξεις, η δασοκομία και η αλιεία, όπου κάθε μία αποτελεί και ένα ιδιαίτερο κλάδο με τα δικά του χαρακτηριστικά και προβλήματα. Ειδικά για μας, ως χώρα που περιβρέχεται από θάλασσα και έχει δεκάδες νησιά, ο κλάδος της αλιείας έχει ιδιαίτερη σημασία που παρά τα βήματα προόδου που έχουν σημειωθεί, υπεράκτια αλιεία και ιχθυοκαλλιέργειες, ο κλάδος παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα με τους μεμονωμένους αλιείς να πλέουν κυριολεκτικά σε πελάγη αβεβαιότητας και κρατικής αδιαφορίας.

11.    Εδώ, δεν θα πρέπει να αγνοηθούν και οι μικρές, συχνά καινοτόμες, μονάδες, που εξειδικεύονται στην παραγωγή μέχρι και διάθεση εξαιρετικών γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων με στόχο κυρίως τις ξένες αγορές. Οι μονάδες αυτές πρέπει όχι μόνο να διευκολυνθούν με κάθε τρόπο στο έργο τους, αλλά να ενθαρρυνθεί και η δημιουργία άλλων.

12.    Στη χώρα μας, στον γεωργικό τομέα, έχει διαπραχθεί, και δυστυχώς συνεχίζεται, ένα μεγάλο έγκλημα, αφενός με το να αφήνεται σχεδόν ανεξέλεγκτη η χρήση φυτοφαρμάκων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την υγεία των καταναλωτών, αλλά και των ίδιων των παραγωγών, και αφετέρου με τη σχεδόν καθολική αποδοχή της χρήσης γενετικά τροποποιημένων σπόρων της πολυεθνικής «Monsanto» στα οπωροκηπευτικά, με αποτέλεσμα αυτά να έχουν χάσει παντελώς το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα που είχαν, όσον αφορά τη γεύση και το άρωμα τους, προς χάριν μόνο της εμφάνισης και της ποσότητας, επιβεβαιώνοντας έτσι για μια ακόμη φορά ότι «τα φαινόμενα (πολλές φορές) απατούν» και ότι «ουκ εν τω πολλώ το ευ»!

13.    Με τις μεγάλες κυρίως ξενοδοχειακές μονάδες υπάρχει ένα σοβαρό θέμα· αυτό του «All inclusive», όπου η παροχή αυτή αφήνει πρακτικά λίγα έως ελάχιστα στην τοπική οικονομία από τους τουρίστες που διαμένουν στα ξενοδοχεία αυτά. Το θέμα είναι δύσκολο και μια λύση μπορεί να είναι η καθιέρωση του μοντέλου «Κόστα Ναβαρίνο», που υποστηρίζει έμπρακτα και με πολλές δράσεις εργαζομένους και παραγωγούς της περιοχής, με αποτέλεσμα όλη η γύρω περιοχή της Μεσσηνίας να έχει ωφεληθεί σημαντικότατα από το ξενοδοχείο αυτό και τον τρόπο λειτουργίας του. Διαφορετικά, για όσους δεν το επιθυμούν, υπάρχει η λύση της επιβολής ειδικού φορολογικού τέλους, που θα αποδίδεται στον τοπικό Δήμο ή Κοινότητα.

ΚΟΡΟΝΟΪΟΣ (Μέρος 1ο): ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ… ΤΩΡΑ!

Όχι, τα όσα εκτίθενται στο άρθρο αυτό δεν έχουν σχέση με τη γνωστή ταινία του Φράνσις Φορντ Κόπολα ούτε, βέβαια, με κάποια νέα θεωρία συνωμοσίας, αφού για μεν το πρώτο, την ταινία, έχουν μιλήσει τόσοι και τόσοι, ειδικοί και μη, για δε το δεύτερο υπάρχουν άλλοι, αυτοί που, πάσχοντας από το περίφημο ψυχολογικό σύνδρομο «back fire»¹, επιδίδονται σ’ αυτό το «σπορ», διασπείροντας ακούραστα «fake news» και αποπροσανατολίζοντας τον κόσμο (εντάξει, όσους διψούν για τέτοια παραμύθια και τα πιστεύουν)!

Αντίθετα, σκοπός του άρθρου είναι να αναφέρει πράγματα και καταστάσεις που με επώδυνο, δυστυχώς, τρόπο έρχονται στην επιφάνεια, όταν συμβαίνουν κρίσεις, όπως αυτή της πανδημίας του κορονοϊού, αλλά και άλλες πρόσφατες και παλαιότερες, κρίσεις που μας βγάζουν από την κατ’ αποκλειστικότητα σχεδόν ενασχόληση μας με τα καθημερινά, όπου κυρίαρχη θέση έχουν θέματα οικονομικής και πολιτικής κυρίως φύσεως, αλλά και άλλα δευτερεύοντα έως ανάξια λόγου, μια ενασχόληση που, όμως, σταδιακά και χωρίς να το καταλάβουμε μας έχει απομακρύνει από τα πλέον σημαντικά και καίρια, αυτά που μας κάνουν να αισθανόμαστε, αλλά και να είμαστε πραγματικά, Άνθρωποι.

Λένε, στις επιχειρήσεις που έχουν σοβαρό management, ότι «κάθε κρίση είναι και μια ευκαιρία»! Μια ευκαιρία να κάνουν μία ενδοσκόπηση και να δουν τι κάνουν έως τώρα λάθος και να το διορθώσουν, αλλά και τι κάνουν καλά και να το κάνουν ακόμα καλύτερα. Αυτό όμως ισχύει ή πρέπει να ισχύει ακόμα περισσότερο τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τις κοινωνίες και τα κράτη.

Ας δούμε λοιπόν, διαβάζοντας με την ησυχία μας ή τμηματικά τα παρακάτω (εξάλλου, λόγω του περιορισμού μας στο σπίτι, υπάρχει άφθονος χρόνος για κάτι που ενδεχόμενα φανεί χρήσιμο), ποια είναι αυτά που έρχονται στην επιφάνεια, με αφορμή την έλευση της πανδημίας, και αποκαλύπτονται μπροστά στα έκπληκτα μάτια μας, εντελώς ξαφνικά(;), τώρα!

ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΩΝΤΑΣ ΟΤΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ… ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΟΝ!

Είναι κάτι που το έχουμε ξεχάσει, μεγάλοι, νέοι και μικροί. Οι μεγάλοι ασχολούμενοι με τα προβλήματα της καθημερινότητας, οι νέοι με τα μαθήματα και το τι δουλειά θα μπορέσουν κάνουν ή να βρουν και οι μικροί με… τα κινητά τηλέφωνα και τα tablets. Και έρχεται η πανδημία του κορονοϊού και ο αναγκαστικός εγκλεισμός στο σπίτι που ανατρέπει πολλές καταστάσεις και πεποιθήσεις, φέρνοντας στην κυριολεξία τα πάνω, κάτω!

Ναι, μπορούμε να κάνουμε μια βόλτα έξω, αλλά μόνοι και μακριά από τους άλλους. Ναι, μπορούμε να διαβάσουμε ένα βιβλίο και να δούμε μια είδηση ή ένα έργο στην τηλεόραση, αλλά μόνοι, χωρίς να μπορούμε να το κουβεντιάσουμε ζωντανά με τους φίλους μας, να ακούσουμε τις απόψεις τους ή και να διαφωνήσουμε μαζί τους. Ναι, μπορούμε να πιούμε τον καφέ μας, αλλά μόνοι, χωρίς την παρέα μας στην καφετέρια ή το καφενείο. Ναι, μπορούμε να κάνουμε και άλλα πράγματα, αλλά πάντα μόνοι, χωρίς τους άλλους, χωρίς αυτό το αίσθημα της ανθρώπινης παρουσίας που το θεωρούσαμε δεδομένο και ενίοτε κουραστικό ή ανυπόφορο.

Είναι όμως και οι μικροί, τα παιδιά. Έχουν «μπαφιάσει» να παίζουν βιντεοπαιχνίδια και να στέλνουν e-mails στους φίλους τους. Ακόμα και στα μαθήματα που γίνονται μέσω τηλεκπαίδευσης, αν και παρουσιάζονται συνήθως με αναλυτικό και πολύ ενδιαφέροντα τρόπο, χωρίς το άγχος της εξέτασης και το βασανιστήριο του πρωινού ξυπνήματος, για να προλάβουν το κουδούνι του σχολείου, λείπει κάτι. Λείπει η παρέα, οι φίλοι, όλη αυτή η ατμόσφαιρα της τάξης με το άγχος για τα μαθήματα, τις αγωνίες για τις εξετάσεις, αλλά και τα πλάκες της.

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΣ ΤΗ ΣΥΜΒΙΩΣΗ!

Η ενηλικίωση ακολουθεί συνήθως ένα καθιερωμένο μοτίβο· πιάνουμε δουλειά, παντρευόμαστε, κάνουμε παιδιά, ένα η περισσότερα. Η καθημερινότητα έχει κι αυτή το δικό της μοτίβο· εξωτερική εργασία με την κούραση και το άγχος της, αγωνία για το μέλλον, προβληματισμός με τα οικονομικά μας και την κατάσταση της χώρας, δουλειές του σπιτιού, ψώνια, ετοιμασία φαγητού, φροντίδα και ενασχόληση με τα παιδιά, αρκετή τηλεόραση και ενασχόληση με τα κινητά ή tablets, λίγο συνήθως διάβασμα και, όσο το επιτρέπει ο χρόνος, το χρήμα ή η διάθεση, κοινωνικές συναναστροφές, εκδηλώσεις ή διασκέδαση με την ευρύτερη ή στενότερη της έννοια.

Και έρχεται η στιγμή που αναγκαστικά όλος αυτός ο γύρω κόσμος μας, όπως τον έχουμε κτίσει, περιορίζεται στα πρόσωπα της οικογένειας μας και όλος ο μέχρι τότε χώρος που εργαζόμασταν και κινούμασταν περιορίζεται στα όρια των τοίχων, άντε και της αυλής αν υπάρχει, του σπιτιού μας.

Και τότε έρχεται η στιγμή της μεγάλης αλήθειας όπου πρέπει να απαντηθούν με τρόπο επιτακτικό τα εξής δύο βασικά ερωτήματα:

·     Έχουμε κτίσει τη σχέση μας σταδιακά, με επιμονή και υπομονή, αφιερώνοντας χρόνο στο να επικοινωνήσουμε με τα άλλα μέλη της οικογένειας και να καταλάβουμε τις πραγματικές τους ανάγκες, να τους δείξουμε ότι πραγματικά τους αγαπάμε και νοιαζόμαστε αληθινά γι’ αυτούς ή κρυφτήκαμε τόσο καιρό πίσω από τον αγώνα της επιβίωσης και τις ασχολίες μας, την απομάκρυνση από το σπίτι, την πίεση του χρόνου και των καθημερινών αναγκών;

·     Τελικά, η συμβίωση με την οικογένεια μας είναι ουσιαστική ή πλασματική;

Εάν συμβαίνει το πρώτο, τότε, παρά τις όποιες δυσκολίες συνεπάγεται ο αναγκαστικός εγκλεισμός στο σπίτι, η κατάσταση όχι μόνο γίνεται υποφερτή, αφού ό ένας στηρίζει τον άλλο, αλλά αποτελεί και μια ευκαιρία οι σχέσεις αυτές να ενδυναμωθούν ακόμα περισσότερο, καλύπτοντας την έλλειψη χρόνου που αναγκαστικά επέφερε η καθημερινότητα.

Εάν όμως συμβαίνει το δεύτερο, τότε η κατάσταση γίνεται αφόρητη, με αύξηση των φαινομένων βίαιας συμπεριφοράς που οδηγεί, όπως δείχνουν οι στατιστικές που έρχονται συνεχώς τώρα στο φως, σε μεγάλη και απότομη αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας, μια κατάσταση που για τις γυναίκες και τα παιδιά που την υφίστανται, αλλά ίσως ενδόμυχα και για τον ίδιο τον δράστη, αποτελεί μια αληθινή κόλαση!

ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΣΣΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΜΑΣ

Όταν ζούμε σε μια, όπως λένε, «κανονικότητα», πολλά πράγματα θεωρούνται αυτονόητα και οι προτεραιότητες μας αρχίζουν να μπερδεύονται. Και έρχεται μια κρίση, τεράστια μάλιστα σαν κι αυτήν που περνάμε, που βάζει τα πράγματα και τα μυαλά μας στη θέση τους(;).

Κυνηγητό για απόκτηση καινούργιων πραγμάτων, είτε αυτά είναι smartphones, tablets και αυτοκίνητα, είτε είδη οικιακού εξοπλισμού και διασκέδασης, είτε ρούχα και καλλυντικά, αλλά και σχέδια για διασκεδάσεις, εξόδους, ταξίδια και διακοπές πάνε… περίπατο. Άλλα πράγματα έρχονται και παίρνουν τη θέση τους και τα βάζουν πίσω, πολύ πίσω, μα πάρα πολύ πίσω στις προτεραιότητες μας.

Κάτω από τον πέπλο ενός αβέβαιου οικονομικά μέλλοντος, τα θέματα της Υγείας και της διατροφής έρχονται τώρα σε πρώτο πλάνο ενώ αποκαλύπτεται και ένα άλλο, που μέσα στη πίεση του χρόνου που μας είχε επιβάλλει η καθημερινότητα και η ελευθερία που είχαμε να σπαταλάμε, μέσα και έξω από το σπίτι, τον όποιο υπόλοιπο είχαμε άσκοπα και τις περισσότερες φορές ανώφελα, το έχουμε σχεδόν ξεχάσει: Το θέμα της διαχείρισης του ελεύθερου χρόνου μας²!

Για να δούμε λοιπόν τα δύο πρώτα θέματα, ένα – ένα, πιο αναλυτικά.

Όταν αποκαλύφθηκε η σπουδαιότητα του ΕΣΥ και ανακτήθηκε το χαμένο κύρος του

Ας μην κρυβόμαστε. Το Δημόσιο Σύστημα Υγείας είχε στη συνείδηση του κόσμου σχεδόν απαξιωθεί. Απίστευτος χρόνος μέχρι να μπορέσεις να κάνεις μια εξέταση, πόσο μάλλον όταν χρειαζόταν να κάνεις μια επέμβαση, Νοσοκομεία που προσπαθούσαν με πολύ κόπο να καλύψουν τις εμφανείς και κάθε είδους ελλείψεις τους και προσωπικό που έκανε υπεράνθρωπες προσπάθειες για να ανταποκριθεί στις ανάγκες των ασθενών.

Αποτέλεσμα, ο κόσμος να καταφεύγει στους ιδιώτες γιατρούς, συμβεβλημένους και μη με το ΕΣΥ, που τον παρέπεμπαν στα ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα, να πλημμυρίζουν τα επείγοντα των Νοσοκομείων που είχαν εφημερίες, (το καλό το παλληκάρι, ο Έλληνας δηλαδή, ξέρει κι άλλο μονοπάτι!), οι εφημερεύοντες γιατροί και προσωπικό να φτάνουν στα όρια της φυσικής τους εξόντωσης και τις άλλες ημέρες, τις «κανονικές», τα φακελάκια να πηγαινοέρχονται για να βρεθεί ένα κρεβάτι, να πάρει κανείς σειρά προτεραιότητος και να αναλάβει κάποιος να του κάνει την επέμβαση.

Το κερασάκι στην τούρτα στην όλη κατάσταση ήταν το πλήθος των αλλοδαπών, νόμιμων και μη, καθώς και των Ρομά που προσέρχονταν στα Νοσοκομεία, λόγω των γνωστών συνθηκών που διαβιώνουν.

Βέβαια, από την άλλη πλευρά ήταν ο ιδιωτικός τομέας, με τις απαστράπτουσες κλινικές και την χωρίς αναμονή, ξενοδοχειακού τύπου και πέντε αστέρων, εξυπηρέτηση του για όσους άντεχε η τσέπη τους ή ήταν διατεθειμένοι να «ξεπουπουλιασθούν» προκειμένου να τύχουν της φροντίδας που η κατάσταση τους χρειαζόταν.

Και ήρθε η πανδημία του κορονοϊού και η όλη κατάσταση, ως δια μαγείας, άλλαξε. Το Δημόσιο Σύστημα Υγείας ανέλαβε κατ’ αποκλειστικότητα να σηκώσει το βάρος της περίθαλψης των ασθενών, κονδύλια βρέθηκαν για την πρόσληψη χιλιάδων ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού και την εύρεση και κατεπείγουσα προμήθεια του αναγκαίου για την προφύλαξη του προσωπικού των Νοσοκομείων υγειονομικού υλικού, ΜΕΘ (Μονάδες Εντατικής Θεραπείας) σχεδόν διπλασιάστηκαν, αναπνευστήρες για τους βαρέως πάσχοντες ασθενείς αποκτήθηκαν.

Στην προσπάθεια αυτή θυμηθήκαμε, όταν τα Νοσοκομεία κινδύνευαν να κατακλυσθούν από όλους όσους θεωρούσαν ότι είχαν προσβληθεί από τον ιό, το πόσο σημαντικό ρόλο παίζει και η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας³, που σκοπό έχει να αποσυμφορήσει τα Νοσοκομεία, παρέχοντας έγκαιρες υπηρεσίες πρόληψης, θεραπείας αλλά και αποκατάστασης των περιστατικών εκείνων που δεν χρειάζονται ενδονοσοκομειακή περίθαλψη.

Το πιο εντυπωσιακό όμως, σχεδόν απίστευτο, είναι ότι όλο το προσωπικό των Δημόσιων Νοσοκομείων ρίχτηκε στη μάχη αυτή εναντίων της ασθένειας του κορονοϊού και της διάσωσης των ασθενών, χωρίς να λογαριάζει κούραση και τον προσωπικό κίνδυνο που διέτρεχαν οι ίδιοι. Αναδείχθηκαν σε πραγματικούς ήρωες.

Στη μάχη όμως αυτή αναδείχθηκε και κάτι άλλο· η Ελλάδα διαθέτει στον κλάδο της υγείας εξαιρετικούς επιστήμονες, διεθνούς κύρους, που σχεδόν όλοι μας, κράτος και πολίτες, κατά τρόπο απαράδεκτο, όταν οι συνθήκες είναι ομαλές, το μεν πρώτο, το κράτος, τους ξεχνά, οι δε πολίτες, εμείς δηλαδή, φαίνεται να το αγνοούμε και να το παραγνωρίζουμε.

Βέβαια, θα ήταν αδικία να μην τονίσουμε ότι στην προσπάθεια αυτή βοήθησαν σημαντικά και ιδιώτες, επιχειρήσεις και Ιδρύματα, ενώ στον πολιτικό κόσμο οι ανέξοδες αντιπαλότητες ξαφνικά παραμερίστηκαν και, σε γενικές γραμμές, ο κοινοβουλευτικός λόγος απέκτησε σημασία και περιεχόμενο, ξαναθυμίζοντας ότι μπροστά στον κίνδυνο οι Έλληνες μεταμορφώνονται και γίνονται, κατά μυστηριώδη τρόπο, ένα!

Τον άρτον ημών τον επιούσιον!

Τώρα, την ώρα της κρίσεως, τώρα, που τα πάντα σχεδόν έκλεισαν, αντιληφθήκαμε ότι καλά είναι τα τεχνολογικά προϊόντα, καλά είναι τα είδη ένδυσης και υπόδησης, καλά είναι και όλα τα υπόλοιπα, αλλά, εάν λείπει το φαγητό, ακόμα και οι υπηρεσίες Υγείας δεν έχουν ουσιαστικό νόημα.

Έτσι αντιληφθήκαμε(;) ότι, για να βρίσκουμε στα Super Markets και λοιπά καταστήματα τροφίμων τα ράφια και τους πάγκους γεμάτα τρόφιμα, πρέπει να υπάρχει οργανωμένη παραγωγική τροφική αλυσίδα και συναφείς υπηρεσίες μεταποίησης!

Και όμως, παρά το πάθημα με την πρόσφατη οικονομική κρίση που βρήκε τη χώρα, με τον Τριτογενή Τομέα, δηλαδή την παροχή υπηρεσιών, να συμμετέχει το 2008 και 2009 με σχεδόν 79% στο ΑΕΠ της και τον Πρωτογενή (παραγωγικές δραστηριότητες που παρέχουν αγαθά σε φυσική κατάσταση) και τον Δευτερογενή Τομέα (δραστηριότητες Επεξεργασίας και Μεταποίησης των πρώτων υλών) να κατέχουν μόλις το 3 και 18% αντίστοιχα, παρά τη δραματική επίπτωση που υπήρξε στην οικονομία λόγω της απότομης και μεγάλης συρρίκνωσης του Τομέα των Υπηρεσιών και του δυσανάλογα μεγάλου ποσοστού που αυτός κατείχε στο ΑΕΠ της χώρας, εμείς εξακολουθήσαμε να εστιάζουμε το ενδιαφέρον μας στον Τομέα των υπηρεσιών και κυρίως του Τουρισμού.

Βέβαια, η συμμετοχή του Τουρισμού στο ΑΕΠ της χώρας έφτασε το 2018 να είναι τέτοια που ή καθαρή συμμετοχή του να έχει ανέλθει στο 10% η δε συνολική του, βάσει στοιχείων του Ινστιτούτου του ΣΕΤΕ, στο 30,9%, ποσοστά, βέβαια, διόλου ευκαταφρόνητα, που οδήγησαν στο να χαρακτηριστεί ο Τουρισμός ως η «βαριά βιομηχανία» της Ελλάδος (ο πεινασμένος… βαριά βιομηχανία ονειρεύεται!).

 Άρκεσε όμως να έρθει μια σοβαρή κρίση, όπως αυτή που οφείλεται στην πανδημία του κορονοϊού, για να καταρρεύσει ξαφνικά η «βαριά» αυτή βιομηχανία μας και να αφήσει στα οικονομικά της χώρας ένα μεγάλο και εξαιρετικά δύσκολο, όπως φαίνεται, να αναπληρωθεί τώρα κενό που, δυστυχώς, δεν είναι σίγουρο ότι θα αποκατασταθεί και πολύ σύντομα, αποκαλύπτοντας έτσι, για μια ακόμη φορά, ότι ο Βασιλιάς είναι… γυμνός!

ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ – ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΝΑΙ ΜΕΝ, ΑΛΛΑ…

Στην εποχή μας, με την εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, φάνηκε ότι η ελευθερία του λόγου απέκτησε μια νέα διάσταση, μιας και ο κάθε ένας μπορούσε να εκφράσει και να κοινοποιήσει τη γνώμη του, θετική ή αρνητική, για οτιδήποτε και οποιονδήποτε ή γενικότερα να διατυπώσει προσωπικές απόψεις και σκέψεις.

Φαίνεται όμως ότι ή άκρατη αυτή ελευθερία έδειξε τα όρια της και τις αδυναμίες της, αφού, υπερβαίνοντας κάθε όριο, ακύρωσε στην πραγματικότητα την έννοια της ελευθερίας αυτής, μετατρέποντας την ενίοτε σε ασυδοσία ή ακόμα και σε εγκληματική ανευθυνότητα με διατύπωση απίστευτων ανοησιών, ισχυρισμών χωρίς καμία τεκμηρίωση και, βέβαια, θεωριών συνομωσίας για τους λάτρεις τους είδους και κάθε λογής ανόητους.

Έτσι, φτάσαμε στο σημείο το διαδίκτυο να κατακλύζεται από ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, με κείμενα που δεν αναφέρουν τις πηγές τους ή οι πηγές αυτές να διαδίδουν παραπλανητικές οδηγίες και συμβουλές και σήμερα, που οι νεκροί από τον κορονοϊό αυξάνουν ανησυχητικά σε παγκόσμιο επίπεδο, κινδυνεύοντας να φτάσουν τις διακόσιες χιλιάδες, σήμερα που οι οικονομίες όλων των χωρών δέχονται ένα τρομακτικό κτύπημα, ο κόσμος να αποπροσανατολίζεται με θεωρίες συνωμοσίας που βρίθουν στο διαδίκτυο και ισχυρίζονται ότι ο ιός είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα και άλλα τέτοια.

Η όλη κατάσταση, όμως, γίνεται και εξαιρετικά επικίνδυνη, όταν φτάνουν στο σημείο να παρακινούν τον κόσμο να μην λαμβάνει προφυλάξεις, γιατί τάχα αυτά όλα γίνονται για να μας βάλουν τελικά «τσιπάκια!» ή όταν οι δημοσιεύσεις αυτές παροτρύνουν τους γονείς να μην εμβολιάζουν τα παιδιά τους!

Έχουμε όμως και την Εκκλησία της Ελλάδος που σχοινοβατεί ανάμεσα στις προσταγές της Πολιτείας και τον βαθιά ριζωμένο δογματισμό της, παίζοντας με τις ζωές των πιστών. Έτσι, σε αντίθεση με την Καθολική εκκλησία που έδειξε να εναρμονίζεται άμεσα με τα μέτρα που έλαβε η Πολιτεία για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού, η δική μας, η Ορθόδοξη, αφού ταλαντεύτηκε αρκετά σχετικά με το εάν οι εκκλησίες θα παραμένουν ανοικτές και θα τελούνται οι λειτουργίες, αποφάσισε τελικά (με πολλά μπλα – μπλα) την «προσωρινή εποχή από τις λατρευτικές μας Συνάξεις⁴».

Βέβαια, συνέχισε να επιμένει⁵, αντί να σταματήσει εκεί και να τελειώνει το όλο θέμα, ότι με τη μετάληψη δεν συντρέχει κανένας λόγος μετάδοσης του ιού(!!), λέγοντας ότι:

 «Η προσωρινή αναστολή των λατρευτικών Συνάξεών μας δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι αποδεχόμαστε τις απόψεις αυτών που ισχυρίζονται ότι η μετάδοση του κορονοϊού πραγματοποιείται και διά του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. … Ουδείς άλλωστε προσεβλήθη από ασθένεια εξαιτίας της μετοχής του στο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας»!

Εδώ, τι μπορεί να πει κανείς, παρά μόνον: «Κύριε ελέησον» και «Πάτερ, άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι… τι λέγουσι!».

ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ: ΚΙ ΟΜΩΣ, ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΡΑΤΟΣ!

Έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε το κράτος ως ένα τέρας γραφειοκρατίας που ταλαιπωρεί τους πολίτες, ως ένα πανάκριβο Οργανισμό που κάθε τόσο μας επισκέπτεται για να μας ζητήσει, με απειλητικό μάλιστα τρόπο, λεφτά για να καλύψει τις σπατάλες του και ως κάτι που, ενώ φτιάχτηκε για να εξυπηρετεί τους πολίτες, εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα τα συμφέροντα των ημετέρων, όσων έχουν βαθιές τσέπες και όσων έχουν απέραντη υπομονή, επιμονή, διαθέσιμο χρόνο ή «μπάρμπα» στην Κορώνη!

Δεν μπορεί, όμως, παρά να δοκιμάσαμε όλοι μας, οι περισσότεροι τουλάχιστον, μια ευχάριστη έκπληξη βλέποντας το νωθρό, ως συνήθως, και αναποτελεσματικό αυτό κράτος να κινείται με απίστευτη ταχύτητα και να λαμβάνει μέτρα που προτείνουν οι ειδικοί επιστήμονες και όχι αυτά που έχει στο μυαλό του ο κάθε Υπουργός ή κρατικός λειτουργός, προστατεύοντας έτσι, κατά τρόπο αδιαμφισβήτητα αποτελεσματικό, το κοινωνικό σύνολο από την πανδημία του κορονοϊού.

Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο Πρωθυπουργός προχώρησε στη λήψη αυτών των μέτρων, μη λογαριάζοντας το όποιο πολιτικό κόστος που ενδεχόμενα θα μπορούσαν αυτά να έχουν, θέτοντας σε προτεραιότητα τη ζωή των πολιτών, σε αντίθεση με κυβερνήσεις άλλων χωρών που αμφιταλαντεύτηκαν, δειλιάζοντας και καθυστερώντας να διαλέξουν τη ζωή των πολιτών έναντι της οικονομίας, με αποτέλεσμα να πληρώσουν οι τελευταίοι τη δειλία αυτή με χιλιάδες νεκρούς!

Υπήρξε όμως και κάτι άλλο, εξίσου εντυπωσιακό. Το κράτος από φοροεισπράκτορας μεταβλήθηκε σε εργοδότη (χρηματοδότη για την ακρίβεια, όσο και στο μέτρο που αυτό ήταν δυνατό) πολύ μεγάλου ποσοστού των απασχολουμένων (εργαζομένων και μη) του ιδιωτικού τομέα, ένας πραγματικός «πατερούλης».

Έτσι, φρόντισε από τη μία να στηριχθούν οικονομικά όλοι εκείνοι που είτε λόγω των μέτρων που ελήφθησαν είτε λόγω της ίδιας της πανδημίας του κορονοϊού έχασαν τη δουλειά τους και έκλεισαν ή επλήγησαν οι επιχειρήσεις τους ή μειώθηκαν τα εισοδήματά τους, περιλαμβάνοντας σ’ αυτούς ακόμα και όσους ήταν μακροχρόνια άνεργοι και από την άλλη φροντίζοντας να τύχουν της καλύτερης δυνατόν και δωρεάν περίθαλψης όσοι ασθένησαν.

Η μεταμόρφωση όμως του κράτους δεν σταμάτησε εδώ. Το αίτημα «μακριά (από τις Δημόσιες Υπηρεσίες) και αγαπημένοι!» έγινε σχεδόν πραγματικότητα, αφού πάμπολλες παλιές, αλλά και νέες διαδικασίες που προέκυψαν λόγω της πανδημίας, όχι μόνον απλοποιήθηκαν, αλλά έγινε δυνατόν μέσα σε πολύ λίγο χρόνο, ξεπερνώντας προβλήματα, δικαιολογίες και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που μας ταλάνιζαν τόσον καιρό, να διεκπεραιώνονται ηλεκτρονικά. Και όχι μόνον αυτό. Έπονται και άλλα που θα διευκολύνουν ακόμα περισσότερο τη ζωή μας. Πραγματικά απίστευτο!

Ήταν όμως και αυτό που συνέβη και με την εκπαίδευση, όπου λόγω του αναγκαστικού κλεισίματος όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο και Πανεπιστήμιο, υλοποιήθηκε ταχύτατα κάτι που φάνταζε για τα μέχρι τώρα δεδομένα της χώρας αληθινά εξωπραγματικό· πραγματοποιήθηκε η εξ αποστάσεως εκπαίδευση (τηλεκπαίδευση) πολύ μεγάλου μέρους των μαθητών και σχεδόν του συνόλου των φοιτητών μέσω πλατφορμών του διαδικτύου με σύγχρονο ή ασύγχρονο τρόπο, αλλά και των μαθητών του Δημοτικού μέσω τηλεόρασης.

Τα εύσημα ανήκουν, βέβαια, όχι μόνο στην ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας, αλλά και στους δασκάλους και καθηγητές που έδειξαν προθυμία και φάνηκε να προσαρμόζονται εκπληκτικά γρήγορα στις νέες αυτές απαιτήσεις διδασκαλίας.

Δεν πρέπει όμως να αφήσουμε πίσω και τις εταιρίες κινητής τηλεφωνίας που όχι μόνο προσέφεραν χωρίς χρέωση τις υπηρεσίες τους για την πραγματοποίηση της διδασκαλίας αυτής, αλλά μπόρεσαν με την υποδομή τους να αντέξουν και τον τεράστιο όγκο διακίνησης αυτών των δεδομένων, αν λάβουμε μάλιστα υπόψη και τον υπόλοιπο όγκο δεδομένων που διακονείται τις ημέρες αυτές (συναλλαγές με το Δημόσιο και τις Τράπεζες, e-shopping και υπέρμετρη ενασχόληση με το διαδίκτυο λόγω του εγκλεισμού).

Ίσως βέβαια πείτε: Καλά, δεν έχουν γίνει και λάθη καθώς και παραλείψεις; Η απάντηση είναι: Ναι, θα ήταν το πλέον απίθανο να μην έχουν γίνει και θα πρέπει αυτά να εντοπιστούν, να ελεγχθεί γιατί έγιναν και να διορθωθούν. Σε κάθε περίπτωση πάντως αυτά δεν μπορεί να αλλοιώσουν την γενικότερη θετική εικόνα όπου κυβέρνηση, υπηρεσίες αλλά και οι πολίτες (αυτό κι αν είναι έκπληξη), ξεπερνώντας τον ως συνήθως κακό τους εαυτό, ανέδειξαν μέσα στην κρίση αυτή τη χωρά ως παράδειγμα προ μίμηση!

Είναι, τελικά, αυτό που έλεγαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι: «Αρχή άνδρα (και… γυνή) δείκνυσι!», αλλά και «Ανάγκα και θεοί πείθονται!»

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Όπως αναφέραμε και στην αρχή, η κρίση, η κάθε κρίση, είναι και μια ευκαιρία να αντιληφτούμε και να αλλάξουμε πράγματα. Και απ’ ό,τι φαίνεται με την κρίση αυτή θα αλλάξουμε και θα αλλάξουν όχι μόνο κάποια πράγματα, αλλά πολλά πράγματα. Όπως λένε, μετά απ’ αυτήν, τίποτε δεν θα είναι πια το ίδιο!

Θα αφήσουμε όμως για το 2^ο και τελευταίο μέρος της ανάρτησης αυτής, για να μην εξαντλήσουμε την αντοχή σας, τα συμπεράσματα που προκύπτουν, σχεδόν αβίαστα, απ’ όλη αυτήν την ιστορία.

Σημειώσεις

1.   Έχουμε και άλλες φορές αναφερθεί στο ψυχολογικό αυτό φαινόμενο, κάτι που ενδεχόμενα έχει συμβεί ή, ακόμα χειρότερα, συμβαίνει συχνά και σε μας τους ίδιους, και που με απλά λόγια σημαίνει ότι, αν κάτι δεν συμφωνεί με τα βαθύτερα αισθήματα και αντιλήψεις μας, τότε εμμένουμε σ’ αυτές, όσο κι αν έρχονται σε σύγκρουση με αυτήν την ίδια την πραγματικότητα. Είναι η περίπτωση που, όπως έλεγαν κι οι αρχαίοι: Ου με πείσεις, καν με πείσεις!

2.    Το θέμα αυτό, με την έλευση και της 4^ης βιομηχανικής επανάστασης, θα γίνεται διαρκώς οξύτερο και ίσως οδηγήσει, όσο κι αν σας φαίνεται περίεργο, σε απρόβλεπτες καταστάσεις, εάν δεν παρθούν έγκαιρα οι κατάλληλες αποφάσεις και δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, ώστε ο κόσμος να καθοδηγηθεί στο να μάθει να χρησιμοποιεί, δημιουργικά για τον ίδιο, τον ελεύθερο χρόνο του.

3.    Στο βιβλίο «Τικ–Τακ», στο κεφάλαιο που αναφέρεται στο θέμα της Υγείας, υπάρχει εκτεταμένη αναφορά στο θέμα της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και το πόσο σημαντική είναι αυτή σε ένα ολοκληρωμένο και όχι αποσπασματικό σύστημα Δημόσιας Υγείας. Ποιος του έδωσε όμως προσοχή και άκουγε τότε;

4.  Αυτό βέβαια, δεν σήμανε ότι και οι λειτουργίες δεν θα τελούνται, έστω με κάποιους περιορισμούς, κατόπιν συμμόρφωσης με τα όσα καθόρισε η Πολιτεία.

5.    Η εξήγηση, βέβαια, για την επιμονή αυτή της Εκκλησίας εξηγείται από το ότι η «Θεία Ευχαριστία», το μυστήριο των μυστηρίων, όπως αποκαλείται, μαζί με τα υπόλοιπα μυστήρια της εκκλησίας είναι τελετουργίες, δηλαδή κάτι καθαρά συμβολικό. Ο οίνος, το κρασί, συμβολίζει το αίμα και ο άρτος, το ψωμί, το σώμα του Ναζωραίου που μέσω του τελετουργικού μέρους της Χριστιανικής Εκκλησίας μεταμορφώνεται, κατ’ αυτήν, το κρασί σε θεϊκό αίμα και το ψωμί σε θεϊκή σάρκα. Επομένως, εάν δεχθεί ότι τα δυο αυτά θεϊκά πλέον στοιχεία προσβάλλονται από ιούς ή ασθένειες, τότε, το μυστήριο αυτό, ο ακρογωνιαίος λίθος στην πίστη, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί με ευθύνη της ίδιας της Εκκλησίας, δεν έχει πλέον πόδια να σταθεί και καταρρέει, συμπαρασύροντας και ολόκληρο το οικοδόμημα που έχει κτίσει, και όπως το έχει κτίσει, η Εκκλησία. Τόσο απλά!